Διήμερο Αφιέρωμα Μνήμης με θέμα «81 Χρόνια από τη Σφαγή του Άνω Καρυοφύτου» διοργανώνεται στις 12-13 Σεπτεμβρίου 2025, με εκδηλώσεις και δράσεις στην πόλη της Ξάνθης και στον ομώνυμο ορεινό οικισμό. Το αφιέρωμα διοργανώνεται από την Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης, τον Δήμο Ξάνθης, το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού, την Τοπική Κοινότητα Καρυοφύτου, τον Σύλλογο Απογόνων Προσφύγων Άνω Καρυοφύτου Ξάνθης, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κατοίκων & Φίλων Άνω Καρυοφύτου και την πλατφόρμα ιστορικής μνήμης mnemonikon.gr.
Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων για την 81η επέτειο της Σφαγής που διέπραξαν στις 9 Σεπτεμβρίου 1944 τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής, αποτελεί καρπό του έργου της Επιτροπής αιτήματος αναγνώρισης του Άνω Καρυοφύτου ως μαρτυρικής κοινότητας. Η Επιτροπή συστάθηκε τον Ιούλιο του τρέχοντος έτους, κατόπιν σχετικής πρόσκλησης εκ μέρους του Δήμου Ξάνθης, ενώ προηγήθηκε προεργασία δύο ετών με στόχο την απόδοση της ηθικής δικαίωσης στη μνήμη των θυμάτων, αλλά και στον αγώνα για επιβίωση και ανάκαμψη των συγγενών και απογόνων τους.
Στόχος του αφιερώματος είναι να δοθεί φωνή στους τελευταίους αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων, να τεθεί η τοπική μαρτυρική ιστορία του Άνω Καρυοφύτου και της προσφυγικής του κοινότητας σε διάλογο με τις ιστορίες άλλων μαρτυρικών τόπων της Ελλάδας και της Ευρώπης και να ενισχυθεί η συλλογική μνήμη.
Το φετινό πρόγραμμα εμπλουτίζουν:
• η εσπερίδα της Παρασκευής 12 Σεπτεμβρίου, η οποία θα συνδέσει μαρτυρικές μνήμες από τη Θράκη, τη Στερεά Ελλάδα και την Κρήτη, και θα εξετάσει ζητήματα προαγωγής της ιστορικής μνήμης και διαχείρισης των μαρτυρικών τόπων,
• ο ιστορικός περίπατος μνήμης, το Σάββατο 13 Σεπτεμβρίου, στον τόπο της Σφαγής, με οδηγό έναν από τους τελευταίους επιζώντες,
• καθώς και η επίσκεψη, την ίδια ημέρα, στον χώρο του παλιού Δημοτικού Σχολείου, που αποτέλεσε έδρα των κατοχικών βουλγαρικών δυνάμεων.
Όλες οι εκδηλώσεις και οι δράσεις μνήμης του αφιερώματος είναι ανοιχτές στο κοινό.
Ακολουθεί το αναλυτικό πρόγραμμα του αφιερώματος:
Παρασκευή 12 Σεπτεμβρίου 2025, 19:00-21:00
Εσπερίδα: Μαρτυρικοί Τόποι και η Διαχείριση της Κληρονομιάς τους / Θράκη · Στερεά Ελλάδα · Κρήτη
Καπναποθήκη «Π», αίθουσα ΒΙΡΓΙΝΙΑ ΤΣΟΥΔΕΡΟΥ, Καπνεργατών 9, Ξάνθη
Εσπερίδα αφιερωμένη στα θύματα της Σφαγής του Άνω Καρυοφύτου Ξάνθης (9 Σεπτεμβρίου 1944), με θέμα την προαγωγή της μνήμης μαρτυρικών πόλεων και χωριών της Ελλάδας, καθώς και τη διαχείριση των χώρων ιστορικής μνήμης της περιόδου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Συντονισμός: Χρυσούλα Βερβερίδου, νομικός, Γενική Γραμματέας Δήμου Ξάνθης
– Υποδοχή προσκεκλημένων και συμμετεχόντων από τον Διευθυντή του ΙΘΤΠ, Ανδρέα Ματζάκο.
– Χαιρετισμοί εκπροσώπων φορέων.
– Χαιρετισμός Δημάρχου μαρτυρικού Δήμου Δοξάτου, κ. Γιώργου Βογιατζή.
– Εισηγήσεις:
- Δρ. Κωνσταντίνος Ζορμπάς, Γενικός Διευθυντής Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης
Αγώνας της Μνήμης ενάντια στη Λήθη.
- Δρ. Βασιλική Λάζου, διδάσκουσα στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ, Πρόεδρος «Φίλων Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης»
Από τη Θυσία στη Μνήμη: οι μαρτυρικοί τόποι της Ελλάδας, η ιστορική τους διαχείριση και οι πρόσφατες αναγνωρίσεις.
- Νίκος Κοσμίδης, Υποψ. Διδάκτωρ Αρχιτεκτονικής (ΔΠΘ)
Μνημονικοί Τόποι του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σε διάλογο με το παρόν.
– Συζήτηση
Σάββατο 13 Σεπτεμβρίου 2025, 09:30-13:00
Ημέρα Μνήμης Άνω Καρυοφύτου
08:30: Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Άνω Καρυοφύτου.
09:30: Τέλεση επιμνημόσυνης δέησης στον Ι. Ν. Αγίου Δημητρίου.
10:30: Τέλεση επιμνημόσυνης δέησης στον χώρο του μνημείου για τα θύματα της σφαγής, χοροστατούντος του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Πολυστύλου κ. Σωφρονίου.
10:45: Ομιλία από τον π. Βασίλειο Βερβερίδη, εφημέριο του Άνω Καρυοφύτου και συνταξιούχο εκπαιδευτικό, με θέμα το χρονικό της ημέρας. / Κατάθεση στεφάνων.
11:00: Επίδοση αναμνηστικών στους προσκεκλημένους από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κατοίκων & Φίλων Άνω Καρυοφύτου.
11:15: Παράθεση καφέ στους επισήμους και στους συμμετέχοντες από την Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης.
Ακολουθούν οι εξής δραστηριότητες:
11:45 / Ιστορικός περίπατος μνήμης
Ο Σύλλογος Απογόνων Προσφύγων Άνω Καρυοφύτου διοργανώνει τον πρώτο ιστορικό περίπατο μνήμης, στα ίχνη της σφαγής της 9ης Σεπτεμβρίου 1944. Ο περίπατος σχεδιάστηκε ως μια ζωντανή αναμέτρηση με την τοπική ιστορία, μέσα από τη φυσική παρουσία στον τόπο των γεγονότων και τη βιωματική αφήγηση. Οδηγοί θα είναι ο κ. Κωνσταντίνος Γιατζουράκης, ένας από τους ελάχιστους επιζώντες της σφαγής, και η κα Φωτεινή Μακρίδου, απόγονος εκτελεσμένου κατοίκου του χωριού. Ο ιστορικός περίπατος θα διαρκέσει περίπου 25 λεπτά.
12:30 / Επίσκεψη και ξενάγηση στο παλιό Δημοτικό Σχολείο
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κατοίκων & Φίλων Άνω Καρυοφύτου διοργανώνει ιστορική επίσκεψη στο παλιό Δημοτικό Σχολείο της κοινότητας, το οποίο υπήρξε έδρα των βουλγαρικών δυνάμεων Κατοχής την περίοδο 1941–1944. Στον μαρτυρικό αυτόν χώρο εκτελέστηκαν άμαχοι κάτοικοι του Άνω Καρυοφύτου, γεγονός που παραμένει ζωντανό στη συλλογική μνήμη του τόπου. Σήμερα, το κτήριο αποτελεί την έδρα του Πολιτιστικού Συλλόγου, ενώ στον χώρο του διαμορφώνεται Λαογραφικό Μουσείο, το οποίο θα αναδείξει την προσφυγική και μαρτυρική ιστορία αλλά και την παράδοση της κοινότητας.


