Τμήμα Συντήρησης
   

Η πορεία ενός έργου τέχνης στο πέρασμα του χρόνου και η συμβολή των Συντηρητών Έργων Τέχνης. Μέρος 1ο : Τα θεωρητικά προαπαιτούμενα.

 

Η ζωή κάθε έργου τέχνης ξεκινάει από τη στιγμή της ολοκλήρωσής του από τον καλλιτέχνη/ τεχνίτη/δημιουργό. Το έργο τέχνης από τη στιγμή που θα φύγει από τα χέρια του δημιουργού του ακολουθεί την φυσική του πορεία προς την υλική φθορά, φθορά η οποία προκύπτει είτε από την χρήση του έργου, είτε από την απλή του έκθεση στο φυσικό περιβάλλον.
Σε κάθε περίπτωση, το πέρασμα του χρόνου αποτυπώνεται στα έργα τέχνης, τις περισσότερες φορές αλλοιώνοντας την αρχική τους μορφή και σε μερικές περιπτώσεις επιφέροντας μη αναστρέψιμες αλλαγές, ως αποτέλεσμα της φυσικής ροπής της ύλης προς την φθορά και την αποσύνθεση. Επίσης είναι πολύ συχνό το φαινόμενο της αλλαγής της αρχικής μορφής ενός έργου λόγω εκτεταμένης ή / και κακής του χρήσης.
Τα έργα τέχνης ως φορείς πολιτιστικών, τεχνολογικών και καλλιτεχνικών στοιχείων αποτελούν τους πρεσβευτές της εποχής τους παρέχοντας ανεκτίμητες πληροφορίες για την πολιτισμική διαδρομή της ανθρωπότητας και των επιτευγμάτων της. Είναι λοιπόν προφανές πως η ανάγκη για τη διατήρηση και τη συντήρηση κάθε έργου τέχνης, πέρα από την αισθητική του ολοκλήρωση, είναι απαραίτητη και για την «ασφαλή μεταφορά» όλων των προαναφερθέντων στοιχείων. Οι εργασίες συντήρησης ενός έργου τέχνης ακολουθούν μια επιστημονική μεθοδολογία αυστηρά προδιαγραμμένη και υιοθετούν σύγχρονες τεχνικές από το χώρο των θετικών επιστημών που αποκαθιστούν ενδεχόμενες φθορές αλλά και φωτίζουν αθέατες πλευρές του που αποκαλύπτουν το πολιτισμικό και κοινωνικό περικείμενο της εποχής δημιουργίας του, τα πνευματικά δάνεια, τις τεχνικές και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν. 
Τα έργα τέχνης εκτός από καλαίσθητα αντικείμενα, που συχνά κοσμούν ιδιωτικές ή και δημόσιες συλλογές συχνά αποτελώντας αντικείμενα θαυμασμού, φέρουν επίσης και το αποτύπωμα του χρόνου. Η χρήση, η αξία ακόμη και η αισθητική αντιμετώπιση πολλών έργων μεταβάλλεται και η κάθε αλλαγή –πολλές φορές εμφανής στο ανθρώπινο μάτι, άλλοτε όχι – αποτυπώνεται επάνω στο έργο. Ανακαλύπτοντας κάθε φορά ένα τέτοιο στοιχείο μας επιτρέπει να συνθέσουμε την εικόνα της πορείας ενός έργου στο πέρασμα του χρόνου, να εντοπίσουμε τις αλλαγές τις οποίες υπέστη, να αντλήσουμε πληροφορίες για τις όποιες χρήσεις του και να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα για την ίδια την υπόσταση και τη φύση του έργου – και ακολούθως στοιχεία για τον δημιουργό του.
Οι συντηρητές επιτυγχάνουν όλους αυτούς τους στόχους μέσω των φυσικοχημικών αναλύσεων, στις οποίες υποβάλουν τα έργα, και οι οποίες είναι απαραίτητες για να προχωρήσουν στη συντήρηση τους. Έτσι ως γνώστες πλέον της κατάστασης στη οποία βρίσκεται κάθε αντικείμενο τέχνης, κρίνουν ποια από τα στοιχεία που βρίσκονται σε ένα έργο είναι περιττά και μπορούν να απομακρυνθούν και ποια πρέπει να διαφυλαχθούν και να συντηρηθούν.
Ο ρόλος του συντηρητή δεν ταυτίζεται με το ρόλο του «επισκευαστή». Κατά συνέπεια ο συντηρητής δεν είναι αυτός που θα κάνει καινούριο το κατεστραμμένο έργο αλλά θα το βοηθήσει να παρατείνει τη «διάρκεια ζωής του». Παρ’ όλον ότι η πρόληψη αποτελεί την καλύτερη διατήρηση, ο συντηρητής σπάνια καλείται να προλάβει την φθορά. Καλείται όμως συχνά να τα σώσει από τον αφανισμό. Έτσι κύριο καθήκον του συντηρητή είναι:

Η ενημέρωση των υπευθύνων για τους επικείμενους κινδύνους
Η ανεύρεση λύσεων στα προβλήματα
Η εξυγίανση του υλικού με τον εντοπισμό των προβλημάτων και τη θεραπεία.
Η αποκατάσταση των φθορών.
Η σωστή φύλαξη.

Παράλληλα, γνωρίζοντας πως κάθε έργο τέχνης είναι μοναδικό, η διαδικασία και οι εργασίες συντήρησης που ακολουθούνται, αν και διέπονται από τους γενικούς κανόνες και τις πρακτικές συντήρησης και τον κώδικα δεοντολογίας, ποικίλουν κατά περίπτωση και προσαρμόζονται κάθε φορά στα υπάρχοντα δεδομένα. Είναι λοιπόν προφανές πως οι όποιες πρακτικές συντήρησης εφαρμοσθούν σε ένα έργο τέχνης θα εξυπηρετούν έναν και μόνο σκοπό : Τη διαφύλαξη και τη συντήρηση όλων των στοιχείων του έργου.
Με αυτόν τον τρόπο επιτρέπουμε στους μελλοντικούς  μελετητές να ανακαλύψουν και αυτοί με τη σειρά τους τα έργα τέχνης, αλλά κυρίως παραδίδουμε την πολιτιστική, καλλιτεχνική και ιστορική μας κληρονομιά στις επόμενες γενιές για να την απολαύσουν όπως και εμείς.

 

Τμήμα Συντήρησης Ακαδημίας Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

Τα έργα τέχνης (χειρόγραφα, αρχεία και βιβλία, ξύλινα αντικείμενα, εικόνες αγιογραφίας, φορεσιές και κάθε αντικείμενο καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας) αποτελούν τους θησαυρούς του πνεύματος και της ιστορίας, κλείνοντας μέσα τους την εξελικτική πορεία του έθνους και του πολιτισμού.

Στόχος μας είναι η ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία και το ρόλο της συντήρησης, της αποκατάστασης και της σωστής αποθήκευσης των κειμηλίων και των έργων τέχνης. Το αποτέλεσμα της εργασίας πρέπει να διέπεται από καλαισθησία, σεβασμό στην ηλικία του αντικειμένου και να μην αποβλέπει στην ανανέωσή του, αλλά απλά και μόνο στη διατήρησή του στην πάροδο του χρόνου.

Κύριο καθήκον του Ιδρύματος είναι η ενημέρωση των υπευθύνων για τους επικείμενους κινδύνους. Γι αυτό το λόγο πραγματοποιεί επισκέψεις στους χώρους φύλαξης και προβολής των κειμηλίων και των έργων τέχνης, διοργανώνει εκδηλώσεις, διαλέξεις, προβολές, εκθέσεις, προκαλώντας το ενδιαφέρον των κατόχων τους. Μελετά την ανεύρεση λύσεων στα ήδη υπάρχοντα προβλήματα και παρέχει συμβουλές για την εξυγίανση του υλικού με τον εντοπισμό των προβλημάτων και την θεραπεία.

Τέλος πραγματοποιεί περιβαλλοντικές μελέτες, ώστε να εξασφαλίζονται οι σωστές συνθήκες φύλαξης.

Τα εργαστήρια συντήρησης Χάρτου – Βιβλιοδεσίας, Ξύλου – Φορητής εικόνας του Ιδρύματος είναι πλήρως εξοπλισμένα και στεγάζονται σε κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους, προσφέροντας με το εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό τους, υψηλής ποιότητας παροχές.

Η συνεργασία με το εργαστήριο συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης, καθώς και με το Ινστιτούτο Πολιτιστικής και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας (Ι.Π.Ε.Τ. / Ε.Κ. ΑΘΗΝΑ) και με άλλους φορείς εξασφαλίζει το καλύτερο δυνατόν αποτέλεσμα.  

Τα εργαστήρια συντήρησης του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης έχει αναλάβει τη συντήρηση έργων τέχνης από:

  • Μητροπόλεις Ξάνθης και Περιθεωρίου, Αλεξανδρουπόλεως
  • Εθνολογικό Μουσείο Θράκης
  • Λαογραφικό Μουσείου Φ.Ε.Ξ.
  • Λαογραφικό Μουσείο Αβδήρων
  • Λαογραφικό Μουσείο Σταυρούπολης
  • Μουφτεία Ξάνθης - Κομοτηνής
  • Ιδιωτικές συλλογές


Εργαστήρια  Βιβλιοδεσίας
Λειτουργεί σε άρτια εξοπλισμένο χώρο με εξειδικευμένο προσωπικό. Για τη δημιουργία του πολύτιμη ήταν η συμβολή του Ε.Ο.Μ.Μ.Ε.Χ και η αμέριστη συμπαράσταση του αείμνηστου Α. Γανιάρη.